Diz Eklemi Artroskopisi Nedir? Hangi Durumlarda Yapılır?
Diz eklemi artroskopisi, diz ekleminin içini küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve özel cerrahi aletler yardımıyla görüntülemeye ve gerektiğinde tedavi etmeye yarayan kapalı cerrahi yöntemdir. Halk arasında “kapalı diz ameliyatı” veya “kameralı diz ameliyatı” olarak da bilinir.
Artroskopi kelimesi, eklemin içine bakmak anlamına gelir. Bu yöntemde diz eklemine artroskop adı verilen ince bir kamera sistemi yerleştirilir. Kamera görüntüsü ameliyat sırasında ekrana aktarılır. Böylece dizin içindeki menisküsler, kıkırdak yüzeyler, bağlar, eklem zarı ve diz kapağı arkası gibi yapılar detaylı şekilde değerlendirilebilir. Artroskopi, ortopedi cerrahlarının eklem içindeki sorunları görmesi ve bazı problemleri aynı seansta tedavi etmesi için kullanılan bir cerrahi yöntemdir.
Diz artroskopisi en sık menisküs yırtıkları, ön çapraz bağ yaralanmaları, kıkırdak hasarları, eklem içinde serbest cisimler, sinovyal doku problemleri ve bazı diz kapağı sorunlarında gündeme gelir. Ancak her diz ağrısı olan hastaya artroskopi yapılmaz. Özellikle ileri evre diz kireçlenmesi olan hastalarda artroskopiden beklenen fayda sınırlı olabilir. Bu nedenle doğru hasta seçimi çok önemlidir.
Diz artroskopisi küçük kesilerle yapılsa da yine de bir ameliyattır. Anestezi, steril ameliyathane koşulları, cerrahi planlama ve ameliyat sonrası rehabilitasyon gerektirir. Bu nedenle “küçük kesiyle yapılıyor, çok basit bir işlem” şeklinde düşünülmemelidir. Doğru hastada önemli fayda sağlayabilir; yanlış hastada ise beklenen rahatlamayı sağlamayabilir.
Diz Artroskopisi Nedir?
Diz artroskopisi, diz ekleminin içine küçük bir kamera ile girilerek yapılan kapalı cerrahi işlemdir. Bu işlemde diz çevresinde genellikle birkaç küçük kesi açılır. Bu kesilerden birinden kamera, diğerlerinden ise özel cerrahi aletler yerleştirilir.
Kamera diz ekleminin içini büyütülmüş şekilde ekrana yansıtır. Cerrah bu görüntü üzerinden dizin içindeki yapıları değerlendirir. Gerekirse menisküs yırtığı temizlenebilir veya dikilebilir, kıkırdak hasarı düzenlenebilir, eklem içindeki serbest parçalar çıkarılabilir, ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu yapılabilir veya eklem içindeki iltihaplı dokular temizlenebilir.
Artroskopi, açık cerrahiye göre daha küçük kesilerle yapılır. Bu nedenle bazı hastalarda iyileşme süreci açık ameliyatlara göre daha konforlu olabilir. Ancak iyileşme süresi yapılan işleme göre değişir. Basit bir menisküs temizliği ile ön çapraz bağ ameliyatı veya menisküs tamiri sonrası iyileşme süreci aynı değildir.
Diz Artroskopisi Nasıl Yapılır?
Diz artroskopisi ameliyathane şartlarında yapılır. İşlem sırasında hastaya genel anestezi, spinal anestezi veya uygun görülen başka bir anestezi yöntemi uygulanabilir. Hangi anestezinin tercih edileceği hastanın genel sağlık durumuna, yapılacak işlemin türüne ve anestezi değerlendirmesine göre belirlenir.
Genel uygulama süreci şu şekildedir:
-
- Hasta ameliyathane ortamında hazırlanır.
- Diz bölgesi steril şekilde örtülür.
- Diz çevresine küçük kesiler açılır.
- Artroskop adı verilen kamera diz eklemine yerleştirilir.
- Diz eklemi steril sıvı ile genişletilir.
- Kamera görüntüsü ekrana aktarılır.
- Menisküs, kıkırdak, bağlar ve eklem içi yapılar değerlendirilir.
- Gerekli tedavi işlemleri özel aletlerle yapılır.
- İşlem tamamlandıktan sonra kesiler kapatılır.
- Diz bandajlanır ve hasta takip odasına alınır.
Artroskopi sırasında diz ekleminin içine steril sıvı verilerek görüntüleme alanı genişletilir. Kamera ve ince cerrahi aletler küçük kesilerden ilerletilir. Bazı kaynaklarda diz artroskopisi sırasında kameranın diz içine yerleştirildiği, görüntünün ekrana aktarıldığı ve diğer küçük kesilerden özel aletlerle işlem yapıldığı anlatılır.
Diz Artroskopisi Hangi Durumlarda Yapılır?
Diz artroskopisi birçok diz içi problemde kullanılabilir. Ancak her diz ağrısı artroskopi gerektirmez. Artroskopi genellikle eklem içinde mekanik problem oluşturan, görüntüleme ve muayene ile belirlenen, ameliyat dışı tedavilerle yeterli düzelme sağlamayan veya cerrahi onarım gerektiren durumlarda gündeme gelir.
Diz artroskopisinin değerlendirilebildiği başlıca durumlar şunlardır:
-
- Menisküs yırtıkları
- Ön çapraz bağ yaralanmaları
- Bazı arka çapraz bağ ve çoklu bağ yaralanmaları
- Kıkırdak hasarları
- Eklem içi serbest cisimler
- Diz kapağı eklem sorunları
- Sinovit ve eklem zarı problemleri
- Septik artrit gibi eklem içi enfeksiyonların temizlenmesi
- Bazı spor yaralanmaları
- Daha önce geçirilmiş ameliyat sonrası diz içi problemlerin değerlendirilmesi
Menisküs Yırtıklarında Diz Artroskopisi
Menisküs yırtıkları diz artroskopisinin en sık uygulandığı durumlardan biridir. Menisküsler diz ekleminde femur ile tibia arasında yer alan, yük dağılımına ve şok emilimine katkı sağlayan yapılardır. Ani dönme hareketleri, spor yaralanmaları, çömelme sırasında zorlanma veya yaşa bağlı dejenerasyon menisküs yırtığına neden olabilir.
Menisküs yırtıklarında hastalar genellikle şu şikayetleri yaşar:
-
- Dizde ağrı
- Dizde takılma hissi
- Kilitlenme
- Şişlik
- Çömelirken ağrı
- Merdiven inerken zorlanma
- Dizden ses gelmesi
- Dizde hareket kısıtlılığı
Her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Küçük, stabil, mekanik şikayet oluşturmayan veya dejeneratif yırtıklarda ilaç, fizik tedavi, egzersiz ve aktivite düzenlemesi yeterli olabilir. Ancak dizde kilitlenme, takılma, hareket kısıtlılığı veya uzun süre geçmeyen mekanik şikayetler varsa artroskopik tedavi gündeme gelebilir.
Artroskopi sırasında menisküs yırtığının tipine göre iki temel işlem yapılabilir:
-
- Menisküs tamiri
- Kısmi menisektomi yani yırtık kısmın temizlenmesi
Menisküs yırtıklarında şikayetler ameliyat dışı tedavilere rağmen devam ederse artroskopik cerrahi önerilebilir; bu işlemde küçük kesiden kamera yerleştirilerek yırtık görülür ve özel aletlerle yırtık kısım onarılır veya temizlenir.
Menisküs Tamiri Nedir?
Menisküs tamiri, yırtık menisküs dokusunun dikişlerle onarılmasıdır. Her menisküs yırtığı dikilemez. Menisküsün kanlanması sınırlı olduğu için yırtığın yeri, şekli, büyüklüğü, hastanın yaşı ve menisküs dokusunun kalitesi tamir kararında önemlidir.
Menisküs tamiri özellikle genç, aktif hastalarda ve menisküsün iyileşme potansiyeli olan bölgelerindeki yırtıklarda tercih edilebilir. Menisküs dokusunu korumak uzun vadede diz kıkırdağı açısından önemlidir. Çünkü menisküs ne kadar korunursa dizin yük dağılımı da o kadar iyi desteklenir.
Menisküs tamiri sonrası iyileşme süreci, menisküs temizliğine göre daha uzun olabilir. Çünkü dikilen menisküsün kaynaması gerekir. Bu nedenle ameliyat sonrası basma kısıtlaması, dizlik kullanımı ve fizik tedavi süreci daha dikkatli planlanabilir.
Kısmi Menisektomi Nedir?
Kısmi menisektomi, menisküsün yırtılmış ve tamir edilemeyecek kısmının artroskopik olarak temizlenmesidir. Amaç, dizde takılma ve kilitlenme yapan parçayı ortadan kaldırmak ve sağlam menisküs dokusunu mümkün olduğunca korumaktır.
Bu işlemde menisküsün tamamı alınmaz. Sadece hasarlı ve işlevini kaybetmiş bölüm düzenlenir. Menisküsün gereksiz yere fazla alınması uzun vadede diz kıkırdağına binen yükü artırabilir. Bu nedenle günümüzde temel yaklaşım, mümkün olduğunca menisküs koruyucu cerrahidir.
Ön Çapraz Bağ Yaralanmalarında Diz Artroskopisi
Ön çapraz bağ, dizin merkezinde bulunan ve dizin dönme stabilitesinde önemli rol oynayan bağdır. Ani yön değiştirme, zıplama sonrası dengesiz iniş, spor sırasında burkulma veya temaslı travmalar ön çapraz bağ yırtığına neden olabilir.
Ön çapraz bağ yırtığında hastalar genellikle şu şikayetleri tarif eder:
-
- Dizden kopma sesi gelmesi
- Ani şişlik
- Dizde boşalma hissi
- Güvensizlik
- Spor yaparken dizin dönmesi
- Merdiven veya koşuda kontrol kaybı
- Ani yön değiştirememe
Ön çapraz bağ yırtığı olan her hastaya ameliyat yapılmaz. Tedavi kararı hastanın yaşı, aktivite düzeyi, spor beklentisi, dizde boşalma hissi, eşlik eden menisküs veya kıkırdak hasarı ve günlük yaşam ihtiyacına göre belirlenir.
Ön çapraz bağ ameliyatı genellikle artroskopik yöntemle yapılır. Bu işlemde kopan bağ doğrudan dikilmek yerine çoğu hastada yeni bir bağ dokusu ile yeniden oluşturulur. Buna ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu denir. Artroskopi sayesinde diz içi kamera ile değerlendirilir ve bağ rekonstrüksiyonu kontrollü şekilde yapılır.
Kıkırdak Hasarlarında Diz Artroskopisi
Diz kıkırdağı, kemik yüzeylerini kaplayan kaygan dokudur. Bu yapı hasar gördüğünde dizde ağrı, şişlik, takılma hissi ve hareket kısıtlılığı oluşabilir. Kıkırdak hasarı travma, spor yaralanması, diz kapağı problemi, menisküs kaybı veya kireçlenme süreciyle ilişkili olabilir.
Diz artroskopisi kıkırdak hasarlarında hem tanı hem tedavi amaçlı kullanılabilir. Kamera ile kıkırdak hasarının yeri, büyüklüğü, derinliği ve eklemde oluşturduğu etki değerlendirilebilir.
Artroskopi sırasında kıkırdak hasarına yönelik şu işlemler yapılabilir:
-
- Hasarlı kıkırdak kenarlarının düzenlenmesi
- Eklem içi serbest kıkırdak parçalarının çıkarılması
- Mikrokırık yöntemi
- Kıkırdak onarımına yardımcı bazı cerrahi uygulamalar
- Kıkırdak nakli veya ileri kıkırdak cerrahileri için değerlendirme
Ancak kıkırdak hasarında artroskopinin faydası hasarın tipine göre değişir. Yaygın ve ileri evre kireçlenmesi olan hastalarda basit artroskopik temizlik genellikle kalıcı çözüm sağlamaz. Küçük, sınırlı ve mekanik problem oluşturan kıkırdak lezyonlarında ise artroskopik tedavi daha anlamlı olabilir.
Eklem İçi Serbest Cisimlerde Diz Artroskopisi
Diz eklemi içinde bazen küçük kemik veya kıkırdak parçaları serbest şekilde dolaşabilir. Bunlara eklem içi serbest cisim denir. Bu parçalar hareket sırasında eklem yüzeyleri arasına sıkışabilir ve dizde ani takılma, kilitlenme veya batma hissi oluşturabilir.
Serbest cisimler şu nedenlerle oluşabilir:
-
- Travma
- Kıkırdak kopması
- Osteokondral lezyon
- Kireçlenmeye bağlı parçalanmalar
- Sinovyal kondromatozis gibi hastalıklar
Diz artroskopisi, eklem içindeki serbest parçaların çıkarılması için sık kullanılan bir yöntemdir. Kamera ile parçanın yeri tespit edilir ve özel aletlerle eklem dışına alınır. Bu işlem özellikle dizde mekanik kilitlenme veya takılma yapan serbest cisimlerde faydalı olabilir.
Diz Kapağı Problemlerinde Artroskopi
Diz kapağı yani patella, femur kemiğinin ön tarafındaki oluk içinde hareket eder. Bu hareketin bozulması diz önünde ağrı, sürtünme, takılma hissi veya diz kapağı çıkığına yol açabilir.
Diz kapağı problemlerinde artroskopi şu durumlarda gündeme gelebilir:
-
- Diz kapağı arkasında kıkırdak hasarı
- Patellofemoral eklemde serbest cisim
- Tekrarlayan diz kapağı çıkığı sonrası eklem içi hasar
- Diz kapağı çevresinde sıkışma veya mekanik problem
- Kıkırdak yüzey düzensizlikleri
Ancak her ön diz ağrısında artroskopi yapılmaz. Ön diz ağrısının büyük bir kısmında fizik tedavi, kalça ve uyluk kaslarını güçlendirme, aktivite düzenlemesi ve hareket analizi öncelikli olabilir. Artroskopi daha çok eklem içinde belirgin yapısal problem veya mekanik sorun olduğunda değerlendirilir.
Sinovit ve Eklem Zarı Problemlerinde Artroskopi
Diz ekleminin iç yüzünü sinovyal zar adı verilen yapı kaplar. Bu zar eklem sıvısını üretir. Bazı durumlarda sinovyal zar iltihaplanabilir veya aşırı kalınlaşabilir. Buna sinovit denir.
Sinovit şu durumlarda görülebilir:
-
- Romatizmal hastalıklar
- Travma sonrası inflamasyon
- Enfeksiyon
- Kristal hastalıkları
- Bazı sinovyal hastalıklar
- Diz içi kronik irritasyon
Artroskopi, bazı sinovyal doku problemlerinde tanı ve tedavi amacıyla kullanılabilir. Gerekirse sinovyal dokudan örnek alınabilir veya fazla iltihaplı doku temizlenebilir. Ancak sinovit tedavisinde altta yatan nedenin belirlenmesi çok önemlidir. Sadece dokuyu temizlemek, altta yatan romatizmal veya inflamatuvar hastalık kontrol edilmezse yeterli olmayabilir.
Diz Artroskopisi Diz Kireçlenmesinde Yapılır mı?
Bu soru hastalar tarafından çok sık sorulur. Diz kireçlenmesi olan her hastaya artroskopi yapılmaz. Özellikle ileri evre kireçlenmede, eklem aralığı tamamen daralmışsa, kemikler birbirine yaklaşmışsa ve dizde belirgin şekil bozukluğu varsa artroskopik temizlikten beklenen fayda sınırlı olabilir.
Diz kireçlenmesinde artroskopi bazı özel durumlarda değerlendirilebilir:
-
- Eklem içinde serbest cisim varsa
- Mekanik kilitlenme varsa
- Menisküs yırtığı belirgin mekanik şikayet oluşturuyorsa
- Sınırlı kıkırdak lezyonu varsa
- Tanı açısından eklem içi değerlendirme gerekiyorsa
Ancak sadece “kireçlenmeyi temizlemek” için artroskopi yapılması çoğu ileri evre hastada kalıcı çözüm sağlamaz. Çünkü kireçlenme yalnızca eklem içindeki pürüzlü dokulardan ibaret değildir; kıkırdak kaybı, kemik değişiklikleri, dizilim bozukluğu, kas zayıflığı ve eklem biyolojisinin değiştiği daha geniş bir süreçtir.
Bu nedenle ileri diz kireçlenmesinde tedavi planı fizik tedavi, kilo kontrolü, enjeksiyonlar, yaşam tarzı düzenlemeleri ve uygun evrede protez cerrahisi gibi seçeneklerle birlikte değerlendirilmelidir.
Diz Artroskopisi Tanı Amaçlı mı, Tedavi Amaçlı mı Yapılır?
Diz artroskopisi hem tanı hem tedavi amacıyla kullanılabilir. Ancak günümüzde MR ve diğer görüntüleme yöntemlerinin gelişmesiyle sadece tanı amacıyla artroskopi yapılması daha sınırlı hale gelmiştir. Genellikle artroskopi, tanı ile birlikte tedavi yapılması planlanan durumlarda tercih edilir.
Tanı amacıyla artroskopi şu durumlarda gündeme gelebilir:
-
- MR ile açıklanamayan diz içi şikayetler
- Mekanik kilitlenme olmasına rağmen net tanı konulamaması
- Eklem içi yapının doğrudan değerlendirilmesi gereken durumlar
- Sinovyal doku örneklemesi gereken hastalar
Tedavi amacıyla artroskopi ise şu işlemleri içerebilir:
-
- Menisküs tamiri
- Menisküs yırtık kısmının temizlenmesi
- Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu
- Kıkırdak hasarının düzenlenmesi
- Eklem içi serbest cisim çıkarılması
- Sinovyal doku temizliği
- Eklem enfeksiyonu temizliği
- Bazı diz kapağı sorunlarının tedavisi
Yani diz artroskopisi sadece “bakmak” için değil, çoğu zaman eklem içindeki sorunu aynı seansta tedavi etmek için kullanılır.
Diz Artroskopisi Öncesi Hasta Nasıl Değerlendirilir?
Diz artroskopisi kararı verilmeden önce ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır. Çünkü diz ağrısının nedeni her zaman ameliyatlık bir problem değildir. Ağrı menisküsten, kıkırdaktan, bağlardan, diz kapağından, kaslardan, kalçadan, belden veya sinirlerden kaynaklanabilir.
Ameliyat öncesi değerlendirme şu adımları içerir:
-
- Şikayetlerin detaylı dinlenmesi
- Ağrının yeri, süresi ve şiddetinin değerlendirilmesi
- Travma veya spor yaralanması öyküsünün sorgulanması
- Dizde şişlik, takılma, kilitlenme veya boşalma hissinin değerlendirilmesi
- Fizik muayene yapılması
- Diz hareket açıklığının kontrol edilmesi
- Bağ stabilitesinin test edilmesi
- Menisküs testlerinin yapılması
- Röntgen ile kemik ve kireçlenme durumunun değerlendirilmesi
- MR ile menisküs, bağ ve kıkırdak yapılarının incelenmesi
- Hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve beklentisinin değerlendirilmesi
Artroskopi kararı yalnızca MR sonucuna göre verilmemelidir. MR’da görülen her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Hastanın şikayeti, muayene bulguları ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Diz Artroskopisi Öncesi Nelere Dikkat Edilmelidir?
Diz artroskopisi öncesinde hastanın genel sağlık durumu değerlendirilir. Kan sulandırıcı ilaçlar, diyabet, tansiyon, kalp hastalıkları, enfeksiyon öyküsü ve daha önce geçirilmiş ameliyatlar dikkate alınır.
Ameliyat öncesi dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
-
- Kullanılan ilaçlar doktora bildirilmelidir.
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı mutlaka söylenmelidir.
- Diyabet, tansiyon, kalp hastalığı gibi ek hastalıklar belirtilmelidir.
- Aktif enfeksiyon varsa ameliyat ertelenebilir.
- Anestezi değerlendirmesi yapılmalıdır.
- Ameliyat günü açlık süresine uyulmalıdır.
- Ameliyat sonrası eve dönüş için refakatçi planlanmalıdır.
- Evde ilk günler için dinlenme alanı hazırlanmalıdır.
- Koltuk değneği veya dizlik gerekecekse önceden planlanmalıdır.
Diz Artroskopisi Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?
Diz artroskopisi sonrası iyileşme süreci yapılan işleme göre değişir. Sadece basit bir eklem içi temizlik veya kısmi menisektomi yapılan hasta ile menisküs tamiri veya ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu yapılan hastanın iyileşmesi aynı değildir.
Genel olarak artroskopi sonrası hastada şu durumlar görülebilir:
-
- Dizde şişlik
- Hafif-orta düzey ağrı
- Bandaj ihtiyacı
- Yürüme sırasında destek ihtiyacı
- Diz hareketlerinde geçici kısıtlılık
- Kaslarda zayıflık hissi
- Egzersiz ve fizik tedavi ihtiyacı
Bazı kaynaklarda diz artroskopisi sonrası hastanın kısa süre içinde taburcu edilebildiği, ancak açık cerrahiye göre iyileşme daha hızlı olsa da evde doktor talimatlarına dikkatle uyulması gerektiği belirtilir.
İyileşme sürecinde şu faktörler önemlidir:
-
- Yapılan cerrahi işlem
- Menisküs tamiri yapılıp yapılmadığı
- Bağ rekonstrüksiyonu olup olmadığı
- Kıkırdak işlemi yapılıp yapılmadığı
- Hastanın yaşı
- Kas gücü
- Kilo durumu
- Ek hastalıklar
- Fizik tedaviye uyum
- Spora dönüş hedefi
Basit işlemlerden sonra daha hızlı toparlanma olabilirken, onarım yapılan cerrahilerde doku iyileşmesi beklendiği için süreç daha uzun olabilir.
Diz Artroskopisi Sonrası Fizik Tedavi Gerekir mi?
Evet. Diz artroskopisi sonrası fizik tedavi ve egzersiz çoğu hastada iyileşmenin önemli parçasıdır. Ameliyatla mekanik sorun giderilse bile kas gücü, eklem hareket açıklığı, denge ve yürüme düzeni yeniden kazanılmalıdır.
Artroskopi sonrası egzersizin amaçları şunlardır:
-
- Diz hareket açıklığını korumak
- Şişliği azaltmaya yardımcı olmak
- Quadriceps kasını yeniden güçlendirmek
- Hamstring ve kalça kaslarını desteklemek
- Yürüme düzenini düzeltmek
- Diz stabilitesini artırmak
- Spora veya günlük aktiviteye güvenli dönüş sağlamak
Diz artroskopisi sonrası düzenli egzersizin diz hareketini ve kas gücünü geri kazanmak için önemli olduğunu; bazı hastalarda günde 20-30 dakika, 2-3 kez egzersiz ve yürüyüş programı önerilebileceğini belirtir.
Fizik tedavi ihtiyacı yapılan işleme göre değişir. Kısmi menisektomi sonrası daha kısa süreli egzersiz yeterli olabilirken, menisküs tamiri veya ön çapraz bağ ameliyatı sonrası daha uzun ve yapılandırılmış rehabilitasyon gerekir.
Diz Artroskopisi Sonrası Ne Zaman Yürünür?
Diz artroskopisi sonrası yürüme zamanı yapılan işleme göre değişir. Basit menisküs temizliği veya eklem içi serbest cisim çıkarılması gibi işlemlerden sonra bazı hastalar kısa sürede ayağa kalkabilir. Ancak menisküs tamiri, kıkırdak işlemi veya ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu sonrası basma kısıtlaması gerekebilir.
Genel yaklaşım şu şekildedir:
-
- Basit artroskopik işlemlerden sonra erken yürüme mümkün olabilir.
- Menisküs tamiri sonrası yük verme kısıtlanabilir.
- Kıkırdak onarım işlemlerinde basma daha uzun süre sınırlanabilir.
- Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu sonrası yürüme dizlik ve koltuk değneğiyle planlanabilir.
- Yürüme programı cerrahın önerisine göre belirlenmelidir.
Bu nedenle “diz artroskopisinden sonra herkes ertesi gün normal yürür” demek doğru değildir. Yürüme süreci yapılan işlemin türüne göre kişiye özel planlanmalıdır.
Diz Artroskopisi Sonrası Ağrı ve Şişlik Normal midir?
Diz artroskopisi sonrası bir miktar ağrı ve şişlik olması normaldir. Ameliyat sırasında eklem içine sıvı verilmesi, cerrahi işlem yapılması ve dokuların iyileşme süreci nedeniyle dizde geçici şişlik oluşabilir.
Genel olarak şu belirtiler beklenebilir:
-
- İlk günlerde hafif-orta ağrı
- Diz çevresinde şişlik
- Morarma
- Bandaj altında dolgunluk hissi
- Hareket sırasında hassasiyet
- Yürürken gerginlik hissi
Ancak bazı belirtiler dikkat gerektirir:
-
- Giderek artan şiddetli ağrı
- Ateş
- Drenaj veya kötü kokulu akıntı
- Dizde aşırı kızarıklık ve sıcaklık
- Baldırda ağrı ve şişlik
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
Bu belirtiler enfeksiyon veya pıhtı gibi ciddi durumlar açısından değerlendirilmelidir.
Diz Artroskopisinin Riskleri Nelerdir?
Diz artroskopisi genellikle güvenli bir cerrahi yöntem olarak kabul edilir; ancak her ameliyatta olduğu gibi riskleri vardır. Küçük kesilerle yapılması riskleri tamamen ortadan kaldırmaz.
Diz artroskopisinin olası riskleri şunlardır:
-
- Enfeksiyon
- Kanama
- Pıhtı oluşumu
- Diz sertliği
- Dizde kan veya sıvı birikmesi
- Şişlik ve morarma
- Sinir veya damar yaralanması
- Devam eden ağrı
- Beklenen faydanın sağlanamaması
- Ek cerrahi ihtiyacı
Diz artroskopisi sonrası komplikasyon oranının düşük olduğunu; ancak enfeksiyon, kan pıhtısı, diz sertliği, dizde kan birikmesi, morarma veya şişlik gibi sorunların görülebileceğini belirtir.
Risk düzeyi hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, sigara kullanımına, diyabet varlığına, kullanılan ilaçlara ve yapılan cerrahi işlemin türüne göre değişebilir.
Diz Artroskopisi Her Menisküs Yırtığında Gerekir mi?
Hayır. Her menisküs yırtığı artroskopi gerektirmez. Bu konu özellikle önemlidir. MR’da menisküs yırtığı görülmesi tek başına ameliyat kararı için yeterli değildir.
Menisküs yırtıkları iki ana grupta düşünülebilir:
-
- Travmatik menisküs yırtıkları
- Dejeneratif menisküs yırtıkları
Travmatik yırtıklar genellikle genç veya aktif hastalarda, ani dönme veya spor yaralanması sonrası oluşur. Kilitlenme, takılma ve mekanik şikayetler varsa artroskopik tedavi gerekebilir.
Dejeneratif yırtıklar ise genellikle yaşa bağlı menisküs dokusunun yıpranmasıyla oluşur. Bu yırtıklar diz kireçlenmesiyle birlikte görülebilir. Her dejeneratif menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Fizik tedavi, egzersiz, kilo kontrolü, ağrı kontrolü ve aktivite düzenlemesi öncelikli olabilir.
Artroskopi daha çok şu durumlarda düşünülür:
-
- Dizde gerçek kilitlenme varsa
- Menisküs parçası eklem içine sıkışıyorsa
- Takılma ve mekanik şikayetler belirginse
- Ameliyat dışı tedavilere rağmen şikayet devam ediyorsa
- Yırtık tipi tamire uygunsa
- Sporcu veya aktif hastada fonksiyon kaybı varsa
Diz Artroskopisi Kireçlenmeyi Temizler mi?
Diz artroskopisi kireçlenmeyi tamamen temizleyen veya diz eklemini yenileyen bir ameliyat değildir. Bu yanlış bilgi hastalarda sık görülür.
Kireçlenmede temel sorun kıkırdak aşınması, eklem aralığının daralması, kemik değişiklikleri, inflamasyon, kas zayıflığı ve dizilim bozukluğudur. Artroskopi sırasında eklem içindeki bazı pürüzlü dokular temizlenebilir veya serbest parçalar çıkarılabilir; ancak kaybolmuş kıkırdağı geri getirmez.
Bu nedenle ileri evre kireçlenmede artroskopi genellikle sınırlı fayda sağlar. Özellikle şu durumlarda artroskopiden beklenti düşük olmalıdır:
-
- Eklem aralığı tamamen kapanmışsa
- Dizde belirgin içe veya dışa eğrilik varsa
- Yaygın kıkırdak kaybı varsa
- Hasta gece ve istirahat ağrısı yaşıyorsa
- Yürüme mesafesi çok kısalmışsa
- Protez cerrahisi evresine gelinmişse
Ancak kireçlenmeye eşlik eden mekanik kilitlenme, serbest cisim veya belirgin takılma varsa artroskopi bazı seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Diz Artroskopisi Açık Ameliyattan Farklı mıdır?
Evet. Diz artroskopisi açık ameliyattan farklıdır. Açık ameliyatlarda daha büyük kesi yapılır ve eklem dokularına daha geniş ulaşım sağlanır. Artroskopide ise küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle işlem yapılır.
Artroskopinin açık cerrahiye göre bazı avantajları olabilir:
-
- Daha küçük kesiler
- Daha az yumuşak doku travması
- Eklem içinin büyütülmüş görüntüyle izlenmesi
- Bazı işlemlerde daha hızlı toparlanma
- Daha küçük ameliyat izi
- Bazı hastalarda daha az ağrı
- Daha erken hareket imkanı
Ancak artroskopi her problemin çözümü değildir. Bazı büyük yırtıklar, ileri kireçlenmeler, kemik deformiteleri veya protez gerektiren durumlar artroskopiyle tedavi edilemez. Bazen açık cerrahi veya daha farklı ameliyatlar gerekebilir.
Diz Artroskopisi Sonrası Spora Ne Zaman Dönülür?
Spora dönüş süresi yapılan işleme göre değişir. Basit bir menisküs temizliği sonrası spora dönüş daha kısa sürede olabilirken, menisküs tamiri, kıkırdak onarımı veya ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu sonrası süreç daha uzun olabilir.
Spora dönüş kararında şu kriterler önemlidir:
-
- Dizde ağrı olmaması
- Şişliğin kontrol altında olması
- Tam veya yeterli hareket açıklığı
- Kas gücünün geri kazanılması
- Denge ve koordinasyonun düzelmesi
- Koşu ve yön değiştirme testlerinin güvenli olması
- Cerrahi yapılan dokunun iyileşmesi
- Fizik tedavi sürecinin tamamlanması
Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası spora dönüş aylar süren kontrollü rehabilitasyon gerektirir. Menisküs tamiri sonrası erken zorlanma tamirin bozulmasına neden olabilir. Bu nedenle spora dönüş takvimi kişiye ve ameliyata özel belirlenmelidir.
Diz Artroskopisi Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?
Diz artroskopisi sonrası doğru bakım ve rehabilitasyon, ameliyat sonucunu doğrudan etkiler. Hasta ameliyat sonrası talimatlara uymazsa şişlik, ağrı, sertlik veya iyileşme gecikmesi yaşanabilir.
Genel olarak dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:
-
- İlk günlerde diz yüksekte tutulmalıdır.
- Buz uygulaması önerildiyse düzenli yapılmalıdır.
- Bandaj ve yara bakımı ihmal edilmemelidir.
- Doktorun önerdiği ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.
- Koltuk değneği veya dizlik önerildiyse kullanılmalıdır.
- Ağrıya rağmen zorlayıcı hareketlerden kaçınılmalıdır.
- Egzersiz programına önerilen zamanda başlanmalıdır.
- Kontrol randevuları aksatılmamalıdır.
- Şişlik artarsa aktivite seviyesi azaltılmalıdır.
- Ateş, kızarıklık, akıntı veya baldır şişliği olursa doktora başvurulmalıdır.
Diz ekleminde ağrı veya şişlik artarsa aktivitenin azaltılması, istirahat, buz, kompresyon ve elevasyon gibi önlemlerin uygulanması önerilir.
Diz Artroskopisi Hakkında Yanlış Bilinenler
Diz artroskopisi sık uygulanan bir yöntem olduğu için bu konuda bazı yanlış bilgiler de yaygındır.
“Artroskopi küçük işlem, ameliyat sayılmaz” düşüncesi yanlıştır
Diz artroskopisi küçük kesilerle yapılsa da bir cerrahi işlemdir. Anestezi, ameliyathane koşulları, sterilite, cerrahi riskler ve iyileşme süreci içerir.
“Her menisküs yırtığı ameliyat edilir” düşüncesi yanlıştır
MR’da menisküs yırtığı görülmesi her zaman ameliyat anlamına gelmez. Şikayetler, muayene bulguları, yırtık tipi ve hastanın yaşı birlikte değerlendirilmelidir.
“Artroskopi kireçlenmeyi temizler” düşüncesi yanlıştır
Artroskopi ileri evre kireçlenmeyi ortadan kaldırmaz. Sadece belirli mekanik problemlerde, serbest cisimlerde veya seçilmiş kıkırdak/menisküs sorunlarında fayda sağlayabilir.
“Artroskopiden sonra fizik tedavi gerekmez” düşüncesi yanlıştır
Artroskopiden sonra kas gücü, hareket açıklığı ve yürüme düzeninin geri kazanılması için egzersiz çoğu hastada gerekir. Yapılan işleme göre fizik tedavi süresi değişir.
“Kapalı ameliyat olduğu için hiç risk yoktur” düşüncesi yanlıştır
Riskler açık ameliyata göre daha düşük olabilir; ancak enfeksiyon, pıhtı, şişlik, sertlik, sinir-damar yaralanması ve devam eden ağrı gibi riskler tamamen ortadan kalkmaz.
“Ameliyattan sonra hemen spora dönülür” düşüncesi yanlıştır
Spora dönüş yapılan işleme göre değişir. Ön çapraz bağ, menisküs tamiri veya kıkırdak işlemlerinden sonra dönüş süreci daha uzun ve kontrollüdür.
Diz Artroskopisi Hakkında En Çok Aranan Sorular
Diz artroskopisi hakkında hastaların internette en çok aradığı sorular genellikle ameliyatın nasıl yapıldığı, hangi hastalara uygulandığı, menisküs yırtığında gerekip gerekmediği ve iyileşme süreci üzerinedir.
En sık aranan sorgular şunlardır:
-
- Diz artroskopisi nedir?
- Diz eklemi artroskopisi nasıl yapılır?
- Kapalı diz ameliyatı nedir?
- Menisküs yırtığında artroskopi gerekir mi?
- Diz artroskopisi hangi durumlarda yapılır?
- Diz artroskopisi kireçlenmeye iyi gelir mi?
- Diz artroskopisi sonrası iyileşme ne kadar sürer?
- Diz artroskopisi sonrası ne zaman yürünür?
- Diz artroskopisi sonrası fizik tedavi gerekir mi?
- Diz artroskopisi riskli midir?
- Diz artroskopisi sonrası şişlik normal mi?
- Artroskopi ile menisküs dikilir mi?
- Ön çapraz bağ ameliyatı artroskopik yapılır mı?
- Diz artroskopisi sonrası spora ne zaman dönülür?
- Artroskopi açık ameliyattan farklı mı?
Bu soruların ortak cevabı şudur: Diz artroskopisi, doğru hastada diz içi problemlerin tedavisinde etkili bir yöntem olabilir; ancak her diz ağrısında veya her menisküs yırtığında gerekli değildir. Karar muayene, görüntüleme ve hastanın şikayetleri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Sonuç: Diz Eklemi Artroskopisi Ne Zaman Gündeme Gelir?
Diz eklemi artroskopisi, dizin içindeki menisküs, kıkırdak, bağ, eklem zarı ve serbest cisim gibi yapıların kamera yardımıyla değerlendirilmesini ve gerekli durumlarda tedavi edilmesini sağlayan kapalı cerrahi yöntemdir.
En sık menisküs yırtıkları, ön çapraz bağ yaralanmaları, kıkırdak hasarları, eklem içi serbest cisimler, sinovit ve bazı diz kapağı problemlerinde gündeme gelir. Ancak her diz ağrısı, her MR bulgusu veya her menisküs yırtığı artroskopi gerektirmez.
Artroskopiden en fazla fayda görebilecek hastalar genellikle eklem içinde belirgin mekanik problem yaşayan, takılma-kilitlenme gibi şikayetleri olan, aktif yaşamı etkilenen ve ameliyat dışı tedavilerden yeterli fayda görmeyen hastalardır.
İleri evre diz kireçlenmesinde ise artroskopi çoğu zaman kalıcı çözüm sağlamaz. Bu hastalarda tedavi planı kireçlenmenin evresine göre fizik tedavi, kilo kontrolü, enjeksiyonlar veya protez cerrahisi gibi seçeneklerle birlikte değerlendirilmelidir.
Diz artroskopisinde başarı; doğru hasta seçimi, doğru cerrahi işlem, gerçekçi beklenti ve ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecine uyumla yakından ilişkilidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Diz artroskopisi nedir?
Diz artroskopisi, diz ekleminin içine küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletlerle girilerek yapılan kapalı cerrahi işlemdir. Menisküs, kıkırdak, bağ ve eklem içi yapılar kamera yardımıyla değerlendirilir ve gerekli tedavi uygulanır.
2. Diz artroskopisi hangi durumlarda yapılır?
Diz artroskopisi menisküs yırtıkları, ön çapraz bağ yaralanmaları, kıkırdak hasarları, eklem içi serbest cisimler, sinovit, bazı diz kapağı sorunları ve mekanik kilitlenme yapan diz içi problemlerde yapılabilir.
3. Diz artroskopisi kapalı ameliyat mıdır?
Evet. Diz artroskopisi küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle yapılan kapalı cerrahi yöntemdir. Ancak küçük kesili olması, işlemin ameliyat olmadığı anlamına gelmez. Anestezi ve cerrahi riskler içerir.
4. Her menisküs yırtığında artroskopi gerekir mi?
Hayır. Her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Küçük, stabil veya dejeneratif yırtıklarda fizik tedavi, egzersiz ve ilaç tedavileri yeterli olabilir. Kilitlenme, takılma veya geçmeyen mekanik şikayetler varsa artroskopi değerlendirilebilir.
5. Artroskopi ile menisküs dikilir mi?
Evet. Uygun yırtıklarda artroskopik menisküs tamiri yapılabilir. Ancak her menisküs yırtığı dikilmeye uygun değildir. Yırtığın yeri, şekli, büyüklüğü ve menisküs dokusunun kalitesi önemlidir.
6. Diz artroskopisi kireçlenmeye iyi gelir mi?
İleri evre diz kireçlenmesinde artroskopinin faydası sınırlıdır. Eklem aralığı kapanmış, yaygın kıkırdak kaybı ve şekil bozukluğu gelişmiş hastalarda artroskopi kalıcı çözüm sağlamaz. Ancak serbest cisim veya mekanik kilitlenme gibi özel durumlarda seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
7. Diz artroskopisi sonrası ne zaman yürünür?
Yürüme zamanı yapılan işleme göre değişir. Basit menisküs temizliği sonrası erken yürüme mümkün olabilir. Menisküs tamiri, kıkırdak işlemi veya ön çapraz bağ ameliyatı sonrası basma kısıtlaması ve koltuk değneği gerekebilir.
8. Diz artroskopisi sonrası fizik tedavi gerekir mi?
Çoğu hastada gerekir. Fizik tedavi ve egzersiz diz hareket açıklığını korumak, kas gücünü geri kazanmak, şişliği azaltmak ve güvenli şekilde günlük yaşama veya spora dönmek için önemlidir.
9. Diz artroskopisi riskli midir?
Diz artroskopisi genellikle güvenli bir yöntemdir; ancak her ameliyat gibi riskleri vardır. Enfeksiyon, pıhtı, kanama, diz sertliği, şişlik, morarma, sinir-damar yaralanması ve devam eden ağrı gibi riskler görülebilir.
10. Diz artroskopisi sonrası spora ne zaman dönülür?
Spora dönüş süresi yapılan işleme göre değişir. Basit işlemler sonrası dönüş daha kısa olabilirken, menisküs tamiri, kıkırdak cerrahisi veya ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu sonrası dönüş daha uzun ve kontrollü rehabilitasyon gerektirir.
